Trong thế giới công nghệ hiện đại, việc tìm hiểu xem ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python không chỉ là câu hỏi về lịch sử, mà còn là chìa khóa để hiểu rõ triết lý thiết kế tối giản, tập trung vào tính dễ đọc và hiệu suất của ngôn ngữ này. Python hiện là “trái tim” của các hệ thống trí tuệ nhân tạo, xử lý dữ liệu lớn và hàng triệu ứng dụng phát triển web trên toàn cầu nhờ vào sự đóng góp vĩ đại của Guido van Rossum và cộng đồng mã nguồn mở.
Guido van Rossum và hành trình khởi nguồn của Python
Câu trả lời chính xác nhất cho câu hỏi ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python chính là Guido van Rossum, một nhà lập trình viên người Hà Lan. Vào cuối những năm 1980, khi đang làm việc tại Viện Nghiên cứu Quốc gia về Toán học và Khoa học Máy tính (CWI) ở Amsterdam, Guido đã nhen nhóm ý tưởng về một ngôn ngữ lập trình mới có thể lấp đầy khoảng trống giữa ngôn ngữ C (mạnh mẽ nhưng phức tạp) và các dòng lệnh shell (tiện lợi nhưng hạn chế).
Dự án Python thực sự bắt đầu vào kỳ nghỉ Giáng sinh năm 1989. Guido muốn tạo ra một ngôn ngữ thông dịch (interpreted language) kế thừa những ưu điểm của ngôn ngữ ABC – một ngôn ngữ mà ông đã từng tham gia phát triển trước đó tại CWI. Ngôn ngữ ABC rất dễ học nhưng lại thiếu các tính năng cần thiết để tương tác với hệ điều hành Unix và quản lý các tác vụ hệ thống phức tạp. Với kiến thức sâu rộng về hệ thống, Guido đã bắt tay vào viết trình thông dịch đầu tiên cho Python bằng ngôn ngữ C.
Trong lịch sử ngành phần mềm, việc xác định ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python gắn liền với tên tuổi của Guido cho đến tận năm 2018, khi ông chính thức rời bỏ vị trí “Benevolent Dictator for Life” (Người độc tài nhân từ suốt đời). Sự chuyển giao này đánh dấu bước ngoặt từ quản lý cá nhân sang mô hình Steering Council (Hội đồng điều hành), đảm bảo Python luôn giữ vững tính ổn định và tiến bộ.
Guido van Rossum, người đã phát triển ngôn ngữ lập trình python, trong một buổi thuyết trình về tương lai của ngôn ngữ này.
Triết lý Zen của Python ảnh hưởng đến tư duy lập trình
Khi bàn về việc ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python, chúng ta không thể bỏ qua “The Zen of Python” (PEP 20). Đây là tập hợp 19 nguyên tắc cốt lõi hướng dẫn thiết kế ngôn ngữ và cách viết mã. Guido van Rossum và những cộng sự đời đầu đã định hình Python dựa trên quan điểm: “Đẹp đẽ tốt hơn xấu xí”, “Rõ ràng tốt hơn che đậy”, và đặc biệt là “Khả năng đọc hiểu đóng vai trò cực kỳ quan trọng”.
Khác với Java hay C++, Python loại bỏ các dấu ngoặc nhọn {} rườm rà và thay bằng việc sử dụng thụt đầu dòng (indentation) bắt buộc để phân tách khối mã. Điều này buộc lập trình viên phải viết code sạch sẽ và có tổ chức. Trong các dự án lập trình backend quy mô lớn, việc duy trì mã nguồn (maintenance) trở nên dễ dàng hơn nhiều nhờ vào cấu trúc chuẩn hóa này.
Dưới đây là một ví dụ minh họa về tính rõ ràng của Python 3.12 so với các ngôn ngữ biên dịch truyền thống:
# Ngôn ngữ: Python 3.12+
# Mục tiêu: Trích xuất các số chẵn từ một danh sách và tính bình phương của chúng
def square_even_numbers(numbers: list[int]) -> list[int]:
"""
Sử dụng List Comprehension - một đặc sản của Python
giúp mã nguồn ngắn gọn và tối ưu về tốc độ thực thi.
"""
# Logic: Duyệt qua từng phần tử, kiểm tra số chẵn và tính bình phương
return [n 2 for n in numbers if n % 2 == 0]
# Input mẫu
data = [1, 2, 3, 4, 5, 6]
# Thực thi hàm
result = square_even_numbers(data)
print(f"Kết quả: {result}")
# Output: Kết quả: [4, 16, 36]Về mặt hiệu năng, mặc dù Python là ngôn ngữ thông dịch với độ phức tạp thời gian thường cao hơn C++ trong các tác vụ tính toán thuần túy do cơ chế Global Interpreter Lock (GIL), nhưng khả năng tối ưu hóa thời gian phát triển (development time) lại vượt trội hoàn toàn.
Tại sao Guido van Rossum lại chọn cái tên Python?
Nhiều người lầm tưởng rằng ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python lấy cảm hứng từ loài rắn Python (trăn). Tuy nhiên, thực tế thú vị hơn nhiều. Guido là một người hâm mộ cuồng nhiệt của chương trình hài kịch truyền hình Anh mang tên “Monty Python’s Flying Circus”. Trong quá trình tìm kiếm một cái tên ngắn gọn, độc đáo và hơi bí ẩn cho dự án của mình, ông đã quyết định chọn “Python”.
Dấu ấn của Monty Python vẫn còn tồn tại trong tài liệu hướng dẫn và cộng đồng Python ngày nay. Các ví dụ trong tài liệu chính thức thường sử dụng từ “spam” và “eggs” thay vì “foo” và “bar” truyền thống như trong C hay Java. Điều này thể hiện tinh thần vui vẻ, không quá khô khan mà người sáng lập muốn truyền tải vào cộng đồng lập trình viên.
Những cột mốc quan trọng trong lịch sử phát triển
Để hiểu sâu về hành trình của người ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python, cần nhìn lại các phiên bản thay đổi bộ mặt của ngôn ngữ này:
- Python 0.9.0 (1991): Phiên bản đầu tiên được công bố rộng rãi trên alt.sources, bao gồm các lớp (classes) có tính kế thừa, xử lý ngoại lệ và các kiểu dữ liệu cốt lõi như list, dict, string.
- Python 1.0 (1994): Bổ sung các công cụ lập trình hàm (functional programming) như
lambda,map,filtervàreduce. Đây là giai đoạn Python bắt đầu được chú ý tại các viện nghiên cứu. - Python 2.0 (2000): Giới thiệu List Comprehensions và hệ thống Garbage Collection cải tiến (Reference Counting kết hợp phát hiện chu trình rác). Đây là phiên bản đưa Python lên bản đồ các ngôn ngữ phổ biến nhất thế giới.
- Python 3.0 (2008): Một bước đi dũng cảm của ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python khi quyết định tạo ra một phiên bản “break backward compatibility” (không tương thích ngược) để sửa chữa những lỗi thiết kế căn bản. Python 3 thống nhất kiểu dữ liệu chuỗi (Unicode) và dọn dẹp các thư viện lỗi thời.
Trong công việc thực tế, việc chuyển đổi từ Python 2 sang Python 3 từng là “cơn ác mộng” của nhiều kỹ sư vì sự khác biệt trong cách xử lý print hay phép chia số nguyên. Tuy nhiên, nhìn lại, đó là quyết định đúng đắn giúp Python bền vững đến tận ngày nay.
James Gosling và sự khác biệt với triết lý Java
Khi so sánh về tầm ảnh hưởng, James Gosling – người cha đẻ của Java – thường được đặt cạnh người ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python. Trong khi Java được thiết kế với tư tưởng “Write Once, Run Anywhere” (Viết một lần, chạy mọi nơi) và tập trung nghiêm ngặt vào tính hướng đối tượng (OOP), thì Python của Guido van Rossum lại linh hoạt hơn (Multi-paradigm), cho phép lập trình viên viết code theo phong cách thủ tục, hướng đối tượng hoặc hàm tùy ý.
Chân dung James Gosling, tiến sĩ khoa học máy tính và là người định hình nên kiến trúc máy ảo Java (JVM).
Về mặt kỹ thuật, Java sử dụng máy ảo JVM và trình biên dịch JIT (Just-In-Time) giúp đạt hiệu suất gần tương đương với C++ trong nhiều trường hợp. Trong khi đó, Python truyền thống (CPython) đi qua bước biên dịch thành bytecode rồi mới được thực thi bởi Python Virtual Machine. Tuy chậm hơn về tốc độ CPU, nhưng với các thư viện như NumPy hay TensorFlow (viết bằng C/C++ bên dưới), Python hiện là ông vua trong lĩnh vực khoa học dữ liệu.
Dennis Ritchie và tầm ảnh hưởng của ngôn ngữ C lên Python
Dennis Ritchie, người sáng tạo ra ngôn ngữ C, đã đặt nền móng kỹ thuật cực kỳ quan trọng cho người ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python. Trình thông dịch phổ biến nhất hiện nay, CPython, được viết hoàn toàn bằng C. Điều này cho phép Python dễ dàng giao tiếp với các thư viện hệ thống cấp thấp và mở rộng tính năng bằng các module C/C++.
Dennis Ritchie, "vị thánh" của lập trình hiện đại và là người tạo ra ngôn ngữ C, nền tảng của hầu hết các hệ điều hành.
Các lập trình viên Python chuyên nghiệp thường áp dụng quy tắc: “Viết logic nghiệp vụ bằng Python để nhanh, và viết các hàm tính toán nặng bằng C để tối ưu”. Đây chính là sự kết hợp hoàn hảo giữa triết lý dễ dùng của Guido và sức mạnh thô của Dennis Ritchie. Theo tài liệu từ Python Software Foundation (PSF), khả năng mở rộng (extensibility) là một trong những lý do chính khiến Python không bị thay thế bởi các ngôn ngữ mới hơn.
Di sản của Bjarne Stroustrup và sự kế thừa trong Python
Bjarne Stroustrup đã mang khái niệm hướng đối tượng vào thế giới C thông qua C++. Người ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python đã học hỏi rất nhiều từ mô hình kế thừa phức tạp của C++ nhưng đã giản lược nó để phù hợp với người dùng phổ thông. Trong Python, mọi thứ đều là đối tượng (Everything is an object), từ một con số, một chuỗi cho đến chính các hàm.
Bjarne Stroustrup, cha đẻ của C++, người đã mang tư duy hướng đối tượng vào hệ thống lập trình hiệu năng cao.
Một điểm khác biệt lớn là Python sử dụng cơ chế Dynamic Typing (kiểu dữ liệu động), trong khi C++ yêu cầu Static Typing (kiểu dữ liệu tĩnh). Điều này giúp việc viết code Python cực kỳ nhanh nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro lỗi runtime nếu không được kiểm soát kỹ bởi các công cụ như mypy.
Vai trò của Rasmus Lerdorf và Brendan Eich trong hệ sinh thái Web
Trong khi Python phát triển mạnh mẽ ở phía server và nghiên cứu, Rasmus Lerdorf (PHP) và Brendan Eich (JavaScript) cũng tạo ra những cuộc cách mạng trên trình duyệt. Người ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python ban đầu không nhắm tới môi trường web, nhưng với sự ra đời của các framework như Django và Flask, Python đã trở thành đối thủ đáng gờm của PHP và Node.js.
Rasmus Lerdorf và ngôn ngữ PHP, công cụ đã xây dựng nên phần lớn các website động vào những năm 2000.
Brendan Eich tạo ra JavaScript chỉ trong 10 ngày để chạy trên trình duyệt. Ngược lại, Python mất hàng thập kỷ để hoàn thiện hệ sinh thái thư viện đa dạng. Ngày nay, mô hình lập trình bất đồng bộ (Asynchronous Programming) trong JavaScript (async/await) đã được Python học hỏi và đưa vào từ phiên bản 3.5 để xử lý hàng ngàn kết nối đồng thời một cách hiệu quả.
Brendan Eich, người đã tạo ra JavaScript, ngôn ngữ lập trình không thể thiếu trong mọi dự án Web frontend hiện đại.
Sự tác động của Python đến khoa học máy tính thế giới
Dấu ấn của người ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python còn nằm ở việc thay đổi cách dạy lập trình tại các trường đại học. Thay vì bắt đầu với Pascal hay C++ như trước đây, sinh viên ngày nay thường được tiếp cận với Python đầu tiên.
- Tính giáo dục: Pascal của Niklaus Wirth được tạo ra để dạy học, nhưng Python còn làm tốt hơn thế vì nó có tính ứng dụng thực tế ngay lập tức.
- Cộng đồng: Python có một trong những cộng đồng lớn nhất thế giới (PyCon), nơi mọi người chia sẻ mã nguồn và hỗ trợ lẫn nhau theo tinh thần mã nguồn mở.
Khi làm việc với các hệ thống lớn, lỗi phổ biến nhất mà các lập trình viên mới gặp phải là không quản lý môi trường ảo (virtual environments). Một lời khuyên từ kinh nghiệm thực tế: Hãy luôn sử dụng venv hoặc conda để tránh xung đột thư viện giữa các dự án khác nhau.
Niklaus Wirth và ngôn ngữ Pascal, nền tảng giáo dục cho nhiều thế hệ lập trình viên thời kỳ đầu.
Tương lai của Python sau thời đại Guido van Rossum
Mặc dù chính thức nghỉ hưu, nhưng tầm ảnh hưởng của người ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python vẫn còn rất đậm nét. Hiện tại, Python đang tập trung vào việc cải thiện tốc độ (Dự án Faster CPython) với mục tiêu tăng hiệu suất lên gấp nhiều lần trong các phiên bản sắp tới. Các cải tiến như specializing adaptive interpreter trong Python 3.11 đã chứng minh rằng ngôn ngữ này vẫn còn rất nhiều tiềm năng phát triển.
Dưới sự dẫn dắt của Python Software Foundation, ngôn ngữ này đang mở rộng mạnh mẽ sang lĩnh vực WebAssembly (PyScript), cho phép chạy trực tiếp mã Python trên trình duyệt. Điều này hứa hẹn một tương lai nơi Python không chỉ thống trị server-side mà còn có chỗ đứng vững chắc ở frontend.
Dành cho những ai đang bắt đầu, việc biết thông tin về ai đã phát triển ngôn ngữ lập trình python là khởi đầu cho một hành trình khám phá và làm chủ công nghệ. Hãy thử bắt đầu với một dự án nhỏ về phân tích dữ liệu hoặc tự động hóa công việc hàng ngày để cảm nhận sức mạnh mà Guido van Rossum đã mang lại cho thế giới.
Cập nhật lần cuối 28/02/2026 by Hiếu IT
