Việc nắm rõ những điều cấm trong luật an ninh mạng là yêu cầu bắt buộc đối với mọi quản trị viên hệ thống chuyên nghiệp. Trong kỷ nguyên số, các hệ thống thông tin quan trọng luôn đối mặt với rủi ro từ tấn công mạng tinh vi và phức tạp. Hiểu luật không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp lý mà còn xây dựng chiến lược an toàn thông tin bền vững. Bài viết này phân tích sâu các quy định pháp luật dưới góc nhìn của một kỹ sư bảo mật mạng thực thụ.
Sáu nhóm hành vi bị nghiêm cấm theo Luật An ninh mạng
Căn cứ quy định tại Điều 8 Luật An ninh mạng 2018, các cá nhân và tổ chức hoạt động trên không gian mạng phải tuyệt đối tránh những điều cấm trong luật an ninh mạng sau đây. Việc vi phạm không chỉ dẫn đến xử phạt hành chính mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ thiệt hại gây ra đối với an ninh quốc gia.
- Sử dụng không gian mạng để tổ chức, huấn luyện người chống Nhà nước hoặc xuyên tạc lịch sử dân tộc.
- Phát tán thông tin sai sự thật gây hoang mang dư luận, gây thiệt hại đến hoạt động kinh tế – xã hội.
- Thực hiện hành vi mại dâm, tệ nạn xã hội hoặc đăng tải nội dung dâm ô, đồi trụy, phá hoại thuần phong mỹ tục.
- Thực hiện các hành vi tấn công mạng, khủng bố mạng, gián điệp mạng hoặc chiếm quyền điều khiển hệ thống.
- Sản xuất, phát tán chương trình tin học độc hại gây rối loạn mạng viễn thông hoặc xâm nhập trái phép dữ liệu.
- Chống đối hoặc cản trở hoạt động của lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng được nhà nước phân công.
Với tư cách là người quản trị, bạn cần thiết lập các chính sách User Acceptance Policy (UAP) rõ ràng để nhân viên không vô tình thực hiện những điều cấm trong luật an ninh mạng khi sử dụng tài nguyên của công ty.
Phân tích kỹ thuật về hành vi xâm nhập và tấn công mạng
Dưới góc độ kỹ thuật, những điều cấm trong luật an ninh mạng liên quan đến việc xâm nhập trái phép thường nhắm vào các lỗ hổng giao thức hoặc cấu hình sai (misconfiguration). Một hành vi phổ biến là Scan Port trái phép hoặc thực hiện tấn công từ chối dịch vụ (DoS/DDoS) vào các hệ thống thuộc danh mục quan trọng về an ninh quốc gia.
⚠️ Cảnh báo: Mọi hành vi thực hành kỹ thuật tấn công chỉ được phép thực hiện trên môi trường Lab cá nhân hoặc hệ thống đã được cấp phép bằng văn bản. Tấn công vào hệ thống của bên thứ ba mà không có sự đồng ý là vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
Ví dụ, khi phát hiện một IP có hành vi brute-force vào server Linux chạy dịch vụ SSH, quản trị viên thường sử dụng iptables hoặc firewalld để chặn truy cập. Dưới đây là câu lệnh xử lý trên CentOS 7/RHEL 7:
# Ghi chú: Sử dụng quyền root để thực thi lệnh chặn IP vi phạm
# Thiết bị: Linux Server (CentOS/RHEL 7+)
# Mục đích: Chặn IP 192.168.1.100 có dấu hiệu tấn công xâm nhập
firewall-cmd --permanent --add-rich-rule="rule family='ipv4' source address='192.168.1.100' reject"
firewall-cmd --reload
# Kiểm tra lại danh sách các IP đã bị chặn
firewall-cmd --list-rich-rulesOutput mẫu: rule family="ipv4" source address="192.168.1.100" reject
Việc tự ý sử dụng các công cụ như Nmap, Metasploit để quét lỗi hệ thống của người khác là một trong những điều cấm trong luật an ninh mạng mà các kỹ sư trẻ thường mắc phải do thiếu hiểu biết về ranh giới pháp lý.
Rủi ro bảo mật và trách nhiệm của quản trị viên hệ thống
Việc thực hiện những điều cấm trong luật an ninh mạng có thể gây ra những lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng mà không một tường lửa nào có thể ngăn chặn hết. Kinh nghiệm triển khai cho thấy, lỗi con người luôn là yếu tố yếu nhất trong chuỗi an toàn thông tin. Khi một nhân viên cố tình phát tán phần mềm độc hại, toàn bộ cấu trúc mạng nội bộ (Intranet) sẽ bị đe dọa.
Tuân thủ chuẩn NIST (National Institute of Standards and Technology) hoặc ISO 27001 giúp tổ chức kiểm soát tốt hơn các hành vi bị cấm. Đặc biệt, việc giám sát log hệ thống (SIEM) là tối quan trọng để chứng minh tính minh bạch khi có sự cố xảy ra. Nếu hệ thống của bạn bị lợi dụng để tấn công hệ thống khác, việc thiếu hụt log ghi lại lịch sử truy cập có thể khiến doanh nghiệp gặp rắc rối pháp lý lớn.
Có bao nhiêu hành vi bị nghiêm cấm về an ninh mạng?Kiểm soát hành vi người dùng cuối là bước then chốt để tuân thủ các quy định nghiêm ngặt của Luật An ninh mạng hiện hành.
Lực lượng nòng cốt bảo vệ an ninh mạng tại Việt Nam
Để thực thi pháp luật và ngăn chặn những điều cấm trong luật an ninh mạng, Nhà nước đã thành lập các lực lượng chuyên trách. Theo Điều 30 Luật An ninh mạng, cấu trúc lực lượng bảo vệ bao gồm các thành phần sau:
- Lực lượng chuyên trách được bố trí trực thuộc Bộ Công an và Bộ Quốc phòng Việt Nam.
- Lực lượng bảo vệ tại các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trên toàn quốc.
- Cơ quan, tổ chức quản lý trực tiếp các hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia.
- Các tổ chức, cá nhân được huy động tham gia hỗ trợ theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
- Lực lượng phản ứng nhanh đối với các sự cố tấn công mạng ở quy mô cấp vùng hoặc quốc gia.
- Đội ngũ chuyên gia từ các doanh nghiệp an ninh mạng được cấp phép hoạt động chính thức.
- Cộng tác viên và nguồn tin quần chúng trong việc phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật mạng.
Khi làm việc trong các dự án chính phủ, kỹ sư mạng cần phối hợp chặt chẽ với lực lượng này để đảm bảo kiến trúc mạng đáp ứng các tiêu chuẩn về bảo mật mạng lớp cao nhất.
Tiêu chuẩn tuyển chọn nhân sự an ninh mạng chuyên trách
Nhằm mục đích giám sát và ngăn chặn những điều cấm trong luật an ninh mạng, việc tuyển chọn nhân sự vào lực lượng chuyên trách được quy định rất khắt khe tại Điều 32. Một ứng viên tiềm năng cần đáp ứng các tiêu chuẩn sau:
- Là công dân Việt Nam có phẩm chất đạo đức tốt, lý lịch rõ ràng và sức khỏe đảm bảo.
- Có bằng cấp chuyên môn về công nghệ thông tin, an toàn thông tin hoặc điện tử viễn thông.
- Am hiểu sâu sắc về các giao thức mạng (OSI model, TCP/IP) và các kỹ thuật phòng thủ chủ động.
- Ưu tiên những cá nhân có chứng chỉ quốc tế uy tín như CISSP, CEH hoặc OSCP.
- Có nguyện vọng phục vụ trong lực lượng vũ trang hoặc các cơ quan nhà nước chuyên trách.
Nhà nước cũng khuyến khích việc đào tạo nhân lực chất lượng cao thông qua các chương trình liên kết quốc tế. Điều này giúp đội ngũ chuyên gia trong nước có đủ kỹ năng để đối phó với tấn công mạng xuyên quốc gia, bảo vệ chủ quyền không gian mạng.
Giải pháp tuân thủ luật cho tổ chức và cá nhân
Trong quá trình quản trị hệ thống tại các trung tâm dữ liệu, tôi nhận thấy lỗi phổ biến nhất là quên thiết lập chính sách kiểm soát truy cập (Access Control List – ACL). Để không vi phạm những điều cấm trong luật an ninh mạng, bạn nên áp dụng nguyên tắc “Privilege of Least” – chỉ cấp quyền tối thiểu cần thiết cho người dùng.
Đối với các thiết bị Cisco, việc ngăn chặn các IP không xác định tham gia vào quá trình định tuyến là một bước cơ bản nhưng quan trọng:
# Cấu hình trên Cisco Router (IOS XE)
# Mục đích: Chỉ cho phép các mạng tin tưởng được SSH vào thiết bị quản trị
# Ngăn chặn hành vi truy cập trái phép
access-list 10 permit 10.0.0.0 0.255.255.255
line vty 0 4
transport input ssh
access-class 10 in
exitViệc áp dụng các kỹ thuật như Port Security trên Switch hay Multi-Factor Authentication (MFA) cho dịch vụ VPN sẽ hạn chế tối đa nguy cơ bị chiếm quyền điều khiển hệ thống. Đây là cách chủ động nhất để bảo vệ tổ chức khỏi những rắc rối liên quan đến những điều cấm trong luật an ninh mạng do bị đối tượng xấu lợi dụng hạ tầng.
Hiểu và tuân thủ những điều cấm trong luật an ninh mạng là trách nhiệm đạo đức và pháp lý của mỗi cá nhân khi tham gia vào không gian số. Hãy luôn cập nhật các nghị định mới nhất để đảm bảo hệ thống của bạn luôn vận hành trong hành lang an toàn và minh bạch.
Cập nhật lần cuối 01/03/2026 by Hiếu IT
